Anne Sütü Ve Emzirme
Anne Sütü bebegimizin yasaminda dogumundan sonraki beklide en büyük mucizedir. Ona yasamindaki en iyi baslangici saglamaktadir. Dünyada her yil 1 milyondan fazla bebek ve çocuk anne sütü ile beslenemedigi için ishal, solunum yolu enfeksiyonlari ve benzeri diger enfeksiyonlardan dolayi kaybedilmektedir. Bebeginizi dogumdan itibaren 6 aylik olana kadar tek basina anne sütü ile beslenmesi ve sonrasinda ise ek besinlerle birlikte olmak sartiyla en az 2 yasina kadar da anne sütü ile beslenmeye devam ettirilmesi Dünya Saglik Örgütü tarafindan da önerilmektedir.
Ilk defa bebeginizi emzirdiginizde zorlansaniz da, hatta gögüsleriniz aciyip, “Bu bir kâbus olmali” diye düsünseniz de, artik anne sütünün yarari hakkinda bütün dünya ayni fikirde. Üstelik ilk bir aydan sonra, siz ve bebeginiz emzirme islemini ögreneceginden; sikinti ve zorluklar yerini keyfe ve bebeginizi sadece anne sütüyle doyurabilmenin gururuna dönüsecektir. Anne sütü ile emzirme ne kadar uzun ise anne sütünün bebek ve anne için faydalari da o kadar fazla olur ve o kadar uzun sürer. Bu faydalardan kisaca bahsedersek zira faydalarini sayfalarca anlatmak mümkündür en önemlileri sunlardir;
Bebek için faydalari:
Bebeginizi bazi hastaliklar ve enfeksiyonlardan korumaya yardimcidir. Içerdigi koruyucu maddeler nedeniyle anne sütü alan bebeklerde kulak enfeksiyonu, allerjiler, kusma, ishal, bronsit, bronsiolit, menenjit daha az siklikta görülür. Anne sütünün içerigi bebegin degisen ihtiyaçlarina göre degisim gösterir. Sabah ile aksam içerigi farklidir. Ilk ayda üçüncü aydan daha farklidir. Bebek prematüre dogmussa prematüre bebegin ihtiyaçlarina göre farklilik gösterir. Bebek için sindirilmesi en kolay olan besindir. Bu nedenle bebekler daha sik beslenmek ister ve daha iyi kilo alirlar. Ayrica karin agrisi, gaz sancisi ve kabizlik daha az siklikta görülür. Anne sütü alan bebeklerde “ani besik ölümü sendromu (SIDS)” daha az siklikta görülür. Temas, sicaklik ve yakinlik saglayarak emzirme ile anne ve bebek arasinda özel bir bag olusur. Bebegin ruhsal gelisimi için faydalidir. Hazirlama zahmeti yoktur ve istediginiz her zaman mevcut, kullanima hazir, temiz ve uygun sicakliktadir. Maliyeti yoktur. Çevre kirliligine yol açmaz. Emzirme ile en iyi çene, diseti ve dis gelisimini saglanir.
Anne için faydalari:
Kalori yakmanizi saglayarak dogum öncesi kilonuza dönmenize yardim eder. Over (yumurtalik) ve gögüs kanseri riskini azaltir. Kemik yogunlugunu artirir. Adet kanamalarinin baslamasini geciktirir. Dogum sonrasi rahimin normal boyutlarina dönmesine yardim eder. Bebeginiz ve sizin için bu kadar çok faydalari olan bir besinin çocugumuza vermemeyi düsündürecek bazi zorluk ve sikintilar yasayabiliriz. Emzirirken ona doganin sundugu en iyi besini verdigimizi asla unutmamamiz gerekir. Bu nedenle, ilk günlerde bazi zorluklar yasasaniz bile pes etmeyin. Sonuçta emzirebilmek ve yasamin ilk 6 ayi boyunca anne sütü verebilmek sizin bunu yapma arzu ve inanciniza baglidir. “Ben bunu yapacagim” dediginizde isin büyük kismi çözülür. Bu yeni durumu bebeginizle birlikte yasayip ögreneceksiniz. Önceleri nasil emecegini bilmiyor ve uzun süre emmeye ugrasiyorsa üzülmeyin, biraz sabirli olun. Ilk haftalari atlattiktan sonra, bebeginizi aylar boyunca basari ile emzireceksiniz.
Bebeginiz emmeye basladiktan sonra yanma veya aci hissederseniz bebek memeyi yanlis yakalamis olabilir. Bu durumda derin bir nefes alip gevsemeye çalisin. Bebeginiz huzursuz ve sinirleniyor ise pozisyon ve tekniginize mutlaka tekrar göz atin; çünkü büyük ihtimalle burada bir sorun vardir. Bebeginizin agiz kösesinden parmaginizi sokun, emzirmeye ara verin ve tekrar deneyin. Endise etmeyin ve dogru pozisyona gelene kadar tekrar deneyin.
Emzirmeye baslamadan önce mutlaka ellerinizi yikayin. Rahat bir koltukta dik oturun; ayaklarinizi ve belinizi destekleyin. Yatakta iseniz sirtinizi yastiklarla destekleyin. Bebeginizi dogru pozisyonda emzirdiginizden emin olun. Basarili bir emzirme için en önemli faktörlerden biri onun dogru pozisyonda oldugudur. Emzirme süresince rahatlatici bir müzik dinleyip kitap okuyabilirsiniz. Gögüs uçlarinizi emzirme sonrasi biraz anne sütü sagarak onunla silin ve kurumaya birakin. Karbonatli su kullanmayin. Elbiseleriniz emzirme için kolay açilabilir olsun. Evde rahatsiz edilmeyeceginiz bir yer olusturun. Bazi zamanlarda bebeginizi düsünün, sütünüzün artmasina yardim eder. Sigara ve alkol kullanmayin. Sütünüzün miktarini azaltabilir. Bebeginiz ve sizin için faydali degildir.
Bebeginizi aciktigi her zaman emzirin. Anne sütü alan bebekler, mama ile beslenenlere göre daha sik emerler. Anne sütü çabuk sindirildiginden mideden bosalmasi daha hizli olur. Bu nedenle baslangiçta bebeginiz 1–2 saat arayla emmek isteyebilir. 1–2 ay sonunda bebeginiz gece daha fazla uyumaya baslayacak ve emme aralari uzayacaktir.
Bebeginizin aciktigini söyle anlayabilirsiniz; Gögsünüze ilgi gösterir. Agzini açar, aranir. Emme hareketleri yapar. Aglar. Bazi bebekler uykulu olurlar ve uyanmakta zorluk çekerler. Eger bebek emmek istemiyorsa ve son beslenmeden 3- 4 saat geçtiyse uyandirin ve emzirin.
Bu arada, çocugunuzun babasindan ve etrafinizda yardim alabileceginiz herkesten yardim istemeyi ihmal etmeyin! Unutmayin ki, baba da emzirmek hariç bebeginizle ilgili her türlü sorumlulugu alabilir. Esinize de bu konuda firsat taniyip, motive edin. Göreceksiniz, iyi niyet ve paylasimla, siz de kisa zamanda mutlu ve saglikli bir aile olacaksiniz.
0 -12 Aylik Bebegin Gelisim Özellikleri
1 Aylik Bebek
• Bebek 1 aylikken 4 – 4,5 kg agirligindadir. Boyu ise 50 – 51 cm uzunlugundadir. Basini arasira dik tutabilir. Yüzükoyun yatirildiginda çenesini yukari kaldirabilir. Dogdugu andan itibaren basini saga sola çevirebilir. Arka üstü yatarken kollarini hareket ettirebilir.
• Bes Duyu
• Yeni dogan bebegin bes duyusu da gelismistir. Dogdugu andan itibaren görür, duyar, koku alir, tat alir ve dokunmayi sever.
• Isitme ve Ses Çikarma
• Dogdugu andan itibaren isitir. Gürültülü seslerde siçrar ama tekrarlanan düzenli seslerden hoslanir.
• Ninniler çocugun rahatlamasinda etkendir.
• Sesin nereden geldigi degil niteligi önemlidir.
• Yumusak ve sevecen ses tonu ile, kizgin ve öfkeli ses tonunu çok iyi ayirdeder.NOT: Bebeklerle sevecen ses tonu ile konusun. Beslerken, altini temizlerken, uyuturken, oyun oynarken sürekli konusun. Unutmayin ki bebeklerde ilk güven duygusu böyle gelisir.
• Bingildak
• Kafatasi kemikleri arasindaki açikliga bingildak denir. En önemlisi öndeki büyük bingildaktir. Arkada küçük bir bingildak vardir. Yanlarda da küçük bingildaklar vardir. Bingildagin görevi dogum aninda kemikleri esneterek geçisi kolaylastirmaktir.Öndeki büyük bingildak korunmalidir. Çocuk yere düsürülmemelidir. Bingildagin erken ya da geç kapanmasi beyinle ilgili sorunlara yol açabilir. Ayni nedenlerle bingildagin kabarik ya da çökük olmasi da sakincalidir.
2 Aylik Bebek
• Bebek desteklendigi zaman dik durabilir. Basini da dik tutar.
• Yüzükoyun yatirildiginda basini havaya kaldirir.
• Sirtüstü yatirildiginda, ellerinden tutarak kaldirildiginda bas arkaya düser.
• Bu aydan itibaren kas kontrolü baslar.
• Bebek boyun kaslarini kontrol etmeyi ögrenir.
3 Aylik Bebek
• Düz bir zemine yatirildiginda basini ve gögsünü kaldirir.
• Çevresindeki nesnelere uzanir. Ama tutamaz. Eline verilse bile bir süre sonra düsürür.
4 Aylik Bebek
• Yüzükoyun yatirildiginda arkasi üstü dönebilir
• Destek verildiginde oturabilir.
• Eline verilen nesneyi tutup sallayabilir.
• El ve bacaklarini daha fazla hareket ettirebilir.
5 Aylik Bebek
• Basini tam anlamiyla dik tutabilir.
• Kendini öne arkaya ittirebilir.
• Eline birsey verildiginde agzina götürür.
6 Aylik bebek
· Destekli veya desteksiz oturabilir.
· Bir elindeki oyuncagi diger eline geçirebilir. Zekâ belirtisidir.
· Ayakta tutunarak yere kuvvetlice basar.
7 Aylik Bebek
• 2–3 tane disi olabilir. Disleri çikmaya baslar.
• Bingildak küçülmeye baslar.
• Desteksiz oturabilir.
• Yerde sürünür, oturabilir.
• Ayaklarini agizlarina götürürler.
8 Aylik Bebek
• Yardimla ayakta durabilir.
• Nesneleri alirken basparmagini kullanabilir.
• Iki eliyle nesneleri birbirlerine vurabilir.
• Etrafindaki her sey onun ilgi odagidir.
9 Aylik Bebek
• Bir yere tutunarak dik durabilir.
• Kendinden istenen cismi uzatabilir.
• 3–4 disi çikabilir.
• Süt sisesi eline verilince agzina götürür.
10 Aylik Bebek
• Kolayca oturabildigi gibi, kalkabilir.
• Elini kullanarak “bas bas” yapar.
• Agzinda kelimeleri geveler.
• Yemek yeme çabasindadir.
11 Aylik bebek
• Tutunarak birkaç adim atabilir.
• Yerdeki oyuncagini alabilir.
• Küpleri yan yana veya üst üste koyabilir.
12 Aylik Bebek
• Yardimsiz birkaç adim siralayabilir.
• 6-7 disi olabilir.
• Oyuncak ve nesneleri sikica kavrar.
• Topu yerden yuvarlar.
• “Baba gitti”, “anne geldi” gibi basit cümleler kurabilirler.
NOT:
• Sizler 3 – 6 aylar arasinda bebegin en önemli oyun arkadasi olmalisiniz. Etrafindaki dünyayi ona siz tanitacaksiniz. Renkli cisimler, farkli cisimleri ona elletin.
Kundagin Zararlari
• Kalça çikikligi varsa görülmesini engeller.
• Kalça çikikligina zemin hazirlar.
• Kas ve Kemik gelisimini engeller.
• Belden asagi islak kalacagi için olumsuzluk söz konusudur.
Çocuklar Için Saglikli Beslenme Önerileri
Bir ülkenin sosyal ve ekonomik yönden beklenen uygarlik seviyesine ulasabilmesi ancak bedensel ve zihinsel yönden güçlü, saglikli ve yetenekli bireylerin varligina baglidir. Ülkemiz nüfusunun çogunlugunu olusturan çocuklarimizin da gelecekte saglikli ve üretken bireyler olmasi yeterli ve dengeli beslenmeleri ve hareketli bir yasam sürmeleri ile mümkündür.
Çocugun kisiligi özellikle okul öncesi dönemde sekillenmekte, yetiskinlik çagindaki davranislari üzerinde etkili olacak aliskanliklarin edinilmesi bu yillara dayanmaktadir. Çocukluk çaginda kazanilan saglikli beslenme aliskanliklari hayatin sonraki dönemlerini etkileyerek ileriki yaslarda ortaya çikabilecek sorunlari önlemede önemli rol oynamaktadir. Saglikli beslenme çocugun bedensel, sosyal ve duygusal gelisimi üzerinde önemli bir rol oynamaktadir.
Yapilan çalismalarda, yetersiz ve dengesiz beslenen ögrencilerin dikkat sürelerinin kisaldigi, algilamalarinin azaldigi, ögrenmede güçlük ve davranis bozukluklari çektikleri, okulda devamsizlik sürelerinin uzadigi ve okul basarilarinin düsük oldugu ortaya konmustur.
Gelecegin teminati çocuklarimizin daha saglikli, üretken ve basarili olmalarinda saglikli beslenmeleri kadar hareketli bir yasam sürmeleri de çok önemlidir. Çocugun bu dönemde düzenli olarak yaptigi spor etkinlikleri, saglikli bir fizik yapinin gelismesini saglarken; ileriki dönemde, saglikli beslenme ile birlikte birçok kronik hastaligin olusma riskini de azaltmaktadir.
“Bugünün küçükleri yarinin büyükleridir” diyerek çocuklara verdigi önemi dile getiren büyük önderimiz Atatürk, 23 Nisan’i çocuklara armagan etmistir. Bu dünyada kutlanan ilk çocuk bayramidir. 23 Nisan sadece Türk çocuklarinin bayrami olmaktan çikmis, dünya çocuklarinin da önemli bir günü haline gelmistir. Bizde tüm çocuklarin 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramini kutlar onlara daha saglikli ve daha mutlu bir gelecek dileriz.
Çocuklarin saglikli, aktif ve daha üretken bir yasam sürmeleri için saglikli beslenme ve yasam önerileri asagida özetlenmistir.
Çocuklara Yönelik Saglikli Beslenme ve Yasam Önerileri
Çocuklarin saglikli beslenmesi için dört besin grubunda bulunan besinlerden yeterli miktarlarda ve dengeli bir sekilde tüketmeleri gerekmektedir. Süt grubunda yer alan süt, yogurt, et grubunda yer alan et, tavuk, yumurta, kuru baklagiller, sebze ve meyve grubu ve tahil grubuna giren ekmek, bulgur, makarna, pirinç vb. besinlerin her ögünde yeterli miktarlarda tüketilmesine dikkat edilmelidir. Çocuklarin özellikle kemik ve dis gelisimi için günde imkânlar dâhilinde 2–3 su bardagi kadar süt veya yogurt, 1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir tüketmelerine özen gösterilmelidir. Ayrica, hastaliklara karsi daha dirençli olmalari ve saglikli büyüme ve gelismeleri için her gün en az 5 porsiyon taze sebze veya meyve tüketmeleri önerilmektedir.
Ögrenciler için en önemli ögün kahvaltidir. Bütün gece süren açliktan sonra, vücudumuz ve beynimiz güne baslamak için enerjiye gereksinim duymaktadir. Kahvalti yapilmadigi takdirde, dikkat daginikligi, yorgunluk, bas agrisi ve zihinsel performansta azalma olmaktadir. Bu nedenle, güne yeterli ve dengeli yapilan bir kahvalti ile baslamak ögrencilerin okul basarisinin artmasinda son derece önemlidir. Çocuklarin her sabah düzenli olarak kahvalti yapma aliskanligi kazanmalarina özen gösterilmelidir. Peynir, taze meyve veya meyve sulari, birkaç dilim ekmek, 1 bardak süt çocuklar için kahvaltida yeterlidir. Özellikle kaliteli protein ve zengin vitamin ve mineral içeriginden dolayi haslanmis yumurtanin siklikla tüketilmesi önerilmektedir.
Gün boyu fiziksel ve zihinsel performansin en üst düzeyde tutulabilmesi, düzenli olarak ara ve ana ögünlerin tüketilmesi ile mümkündür. Bu nedenle, ögün atlanmamalidir. Günlük tüketilecek besinlerin 3 ana, 2 ara ögünde alinmasi en uygun olanidir.
Açikta satilan besinler, yeterince güvenilir ve temiz degildir. Ayrica, uygun kosullarda muhafaza edilmedikleri için çabuk bozulma riski tasirlar. Bu nedenle, özellikle okul çevresinde açikta satilan besinlerin kesinlikle satin alinmamasi gerekmektedir.
Çocuklarin okul kantinleri, büfe gibi yerlerden satin aldiklari besinlerin seçiminde de dikkatli olmalari gerekmektedir. Süt, ayran gibi ambalajli besinleri satin alirken etiket bilgisinde Tarim ve Köy isleri Bakanligindan üretim izninin bulunmasina ve son kullanim tarihinin geçmemis olmasina, ambalajsiz satilan tost, simit, pogaça gibi yiyeceklerin de temiz ve güvenilir sekilde hazirlanmis olmasina dikkat edilmelidir.
Beslenme çantasi ve su mataralarinin her gün temizlenmesine özen gösterilmelidir.
Çocuklar, tuvalet ve umumi kullanima açik çesme sularindan su içmemeleri konusunda uyarilmali, güvenilir içme suyu tüketmeleri saglanmalidir.
Ögle yemegi okulda yeniliyorsa Saglik Bakanliginin hazirladigi menü modelleri örnek alinmalidir.
Okulda veya evde dinlenirken ve ders çalisirken açlik hissedildiginde tüketilen besinlere dikkat edilmelidir. Örnegin, seker ve sekerli besinler, cips vb. yagli ve tuzlu besinler veya gazli içecekler yerine süt, yogurt, sütlü tatlilar, ekmek arasi peynir, taze sikilmis meyve sulari, kuru yemislerin ve kuru meyvelerin tüketiminin tercih edilmesi daha yararlidir.
Çocuklara sigarasiz bir ortam saglamak, onlarin yaninda sigara içmekten kaçinmak ve en azindan yasadiklari ev ortamini “sigara içilmez” bir yer haline getirmek çocuklarin sagligini korumak açisindan son derece önemlidir.
Vücudun düzenli çalismasi, tüketilen besinlerin vücuda yararliliginin artirilmasi, çocuklarin fiziksel, zihinsel ve duygusal gelisimlerine olumlu katki saglamalari açisindan fiziksel aktivitenin artirilmasina da önem verilmelidir. Bu nedenle, uzun süreli televizyon seyretme, bilgisayar kullanimindan kaçinilmali, çocuklarin gerek okul yönetimi gerekse de ebeveynleri tarafindan sevdikleri herhangi bir spor dali ile ilgilenmeleri tesvik edilmelidir.
Saglikli yasam için çocuklara el yikama ve dis firçalama aliskanliginin kazandirilmasi çok önemlidir. Kirli eller, basit bir soguk alginligindan ölümcül hastane enfeksiyonlarina kadar pek çok hastaligin nedeni olabilmektedir. Bu nedenle çocuklara, özellikle yemek yemeden önce ve sonra, tuvalete girdikten, disarida oyun oynadiktan sonra, disaridan eve gelince ellerini, ilik akan su altinda sabun ile iyice ovusturarak yikamalari konusunda aliskanlik kazandirilmasi gerekmektedir.
Bebeklerde Beslenme
Beslenme yasamin her döneminde önemlidir. Büyümenin en hizli oldugu evrelerden bebeklik döneminde beslenme ayri bir önem tasimaktadir. Dogumdan iki yasin sonuna kadar devam eden dönem, çocuklarda büyüme-gelismenin en hizli oldugu yasama saglikli baslangiç için en kritik dönemdir. Çocukluk çagi hastaliklarinin en önemli ölüm nedenlerinden biri olan büyüme geriligi, bazi vitamin ve mineral eksiklikleri ile ishaller en sik 0-2 yas grubu çocuklarda görülmektedir. Büyümenin en hizli oldugu bu dönemde olusan büyüme geriliginin iki yas sonrasinda düzeltilmesi oldukça güçtür. Bu nedenle, süt çocugu ve küçük çocuklarin beslenmesiyle ilgili aliskanliklarin bu dönemde kazandirilmasi ve annelerin bu konuda bilinçlendirilmesi gerekmektedir.
Anne Sütü
Bir toplumun gelecegi saglikli bireylerin varligi ile süreklidir. Çocuklarin saglikli olarak dünyaya gelmesi ve yetismesi için annelerin gebe ve emziklilik döneminde, fetal gelisme, süt yapimi, besinlere olan gereksinmelerinin artmasi ve buna bagli olarak yeterli ve dengeli beslenmeleri ve sagliklarini korumalari konusunda bilinçlendirilmeleri gereklidir.
Yenidogan bir bebek için en uygun besin ANNE SÜTÜ’dür. Anne sütü bebegin saglikli olmasi, tüm besin ögeleri gereksinmelerini karsilamasi, kolaylikla sindirilebilmesi ve enfeksiyonlara karsi korumasi açisindan yeri doldurulamaz bir besindir.
Yenidogan bir bebege ILK 6 AYLIK dönemde SADECE ANNE SÜTÜ verilmelidir.
Aylara Göre Verilmesi Önerilen Tamamlayici Besinler
0. ay
SADECE ANNE SÜTÜ (Bebegin aylara göre büyümesi izlenmelidir)
6. ay
Anne sütüne devamYogurtMeyve suyu, sebze suyu ve püresiPekmezSekersiz muhallebi (süt + pirinç unu)Yumurta sarisi (1/4 oraninda)Besinlerin hazirlanmasinda inek sütü küçük miktarlarda kullanilabilir.
7. ay
Anne sütüne devamYogurtMeyve suyu, sebze suyuPekmezPirinç unu, pirinçYumurta sarisi (tam)Et (balik, tavuk etleri ve kirmizi et)Bitkisel yaglarSebze püre veya sebze çorba
8. ay
Anne sütüne devamYogurtMeyve suyu, sebze suyuPekmez Et (balik, tavuk etleri ve kirmizi et), kuzu veya tavuk karacigeriBitkisel yaglarIyi ezilmis ev yemekleri (kiymali ve sebzeli)Tam yumurta veya pastörize peynirTahil – kirmizi mercimek, kurufasulye, nohut ezmeleri